Op grond van artikel 585 van het wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering is het mogelijk om de rechter te vragen lijfsdwang (opsluiting in het huis van bewaring) toe te passen in gevallen van (niet uitgevoerde) verplichtingen uit vonnissen die om andere zaken gaan dan geld. Of indien het gaat om het niet nakomen van verplichtingen uit vonnissen die zien op de uitkering tot het verstrekken van levensonderhoud (alimentatie).

De eerste categorie ziet dus op situaties waarin een wederpartij tot iets anders is veroordeeld dan tot het betalen van geld. Op 1 april jl. is door het gerechtshof Amsterdam in dit kader een vonnis gewezen waarin een vrouw tot lijfsdwang werd veroordeeld in verband met herhaalde onrechtmatige uitingen op het internet over een politiefunctionaris. In deze uitlatingen betichtte de vrouw de functionaris van diverse vormen van mishandeling gedurende haar detentie. De vrouw was door de strafrechter al veroordeeld wegens smaad en laster en ook de ter zake door de civiele rechter opgelegde dwangsommen haalden niets uit nu de vrouw geen verhaal bood. Onder dergelijke omstandigheden vond het gerechtshof het gerechtvaardigd om het belang van de vrouw tot het verschoond blijven van lijfsdwang minder zwaar te wegen dan het belang van de politiefunctionaris om verschoond te blijven van dergelijke onrechtmatige uitlatingen. Uit het feit dat door de functionaris al door middel van dwangsommen was geprobeerd om de vrouw tot het staken van haar praktijken te dwingen blijkt wel dat lijfsdwang een ultimum remedium is.

Dit is uiteraard een extreem geval dat niet vaak voor zal komen. Denkbaar is echter dat het middel ook wordt ingezet in meer zakelijke geschillen. Hoewel het artikel uitdrukkelijk niet is bedoeld voor vorderingen tot betaling van een geldsom kan een crediteur er wel belang bij hebben dat zijn debiteur informatie verstrekt over al diens voor verhaal vatbare vermogen zodat de crediteur zijn vordering ook daadwerkelijk kan verhalen op het vermogen van de debiteur. De mogelijkheid van lijfsdwang staat blijkens een uitspraak van de voorzieningen rechter van de rechtbank Gelderland d.d. 16 juli 2013 in een situatie waarin de debiteur weigert (gedocumenteerd) informatie te verstrekken over diens vermogensrechten ook open aan de crediteur die verhaal zoekt voor zijn door de rechter reeds toegewezen geldvordering. Ook hier geldt uiteraard dat het een ultimum remedium betreft. De debiteur was ook hier op straffe van een dwangsom al veroordeeld tot het verstrekken van de informatie maar voldeed daar nog steeds niet aan.

Ook in zakelijke geschillen geldt dus als alle andere dwangmiddelen falen dat de mogelijkheid van lijfsdwang overwogen kan worden.